Transplantatie
Introductie
De vervanging van een orgaan verlengt de levensduur en verhoogt het welzijn van talrijke patiënten met nier-, hart- of leverinsufficiëntie.
Hoewel patiënten met nierinsufficiëntie behandeld kunnen worden met dialyse, is het krijgen van een nieuwe nier voor hen de beste oplossing. Voor lever-, hart- en/of longinsufficiëntie is orgaantransplantatie de enige optie en dergelijke operaties worden momenteel uitgevoerd in gespecialiseerde ziekenhuizen over heel de wereld.
Tegenwoordig kunnen ook enkele andere organen, zoals de pancreas, de dunne darm of soms verschillende organen tegelijkertijd getransplanteerd worden.
Geschiedenis van de transplantatie
In 1906 werden de eerste niertransplantaties bij de mens uitgevoerd. Deze eerste pogingen faalden echter vanwege afstoting van het donororgaan. Afstoting vindt plaats omdat het natuurlijke afweersysteem van de patiënten, het immuunsysteem, de weefselkenmerken van het getransplanteerde orgaan als 'vreemd' herkent. Het gevolg is dat er weefselschade aan het getransplanteerde orgaan ontstaat. Deze schade kan leiden tot orgaanverlies.
Niertransplantatie
Sinds de eerste succesvolle transplantatie van een menselijke nier in 1954 werd aanzienlijke vooruitgang geboekt op dit vlak. Momenteel is niertransplantatie een frequent uitgevoerde operatie die voornamelijk beperkt is door het tekort aan beschikbare organen.
De kans op overleving na een niertransplantatie bedraagt 85 à 90% in het eerste jaar en het risico dat de patiënt overlijdt is zeer klein. In sommige gevallen worden een nier- en pancreastransplantatie tegelijkertijd uitgevoerd en ook in dit geval zijn de slaagkansen opmerkelijk verbeterd.
Voor kinderen met nierinsufficiëntie is de kans op overleving op lange termijn groter na transplantatie dan met dialyse.
Hart- en longtransplantatie
Harttransplantatie werd voor het eerst uitgetest aan het eind van de jaren '60 en is ondertussen de algemeen aanvaarde therapie voor patiënten met een ernstige hartinsufficiëntie die niet op de andere behandelingsvormen reageren.
Tot op heden hebben meer dan 46.000 patiënten een harttransplantatie ondergaan en jaarlijks worden tussen 3.000 en 4.000 harttransplantaties uitgevoerd over de hele wereld.
Patiënten met ernstige longinsufficiëntie kunnen een enkele of dubbele longtransplantatie ondergaan. Soms wordt ook gelijktijdig een hart- en longtransplantatie uitgevoerd.
Levertransplantatie
Voor patiënten met een ernstige leverinsufficiëntie is transplantatie de enige optie. In 1998 vonden in Europa meer dan 3500 levertransplantaties plaats.
Orgaandonaties
Alle Nederlandse academische ziekenhuizen hebben een actief orgaantransplantatie programma. Jaarlijks worden er in Nederland ongeveer 800 nier-, 120 lever-, 50 hart- en 60 longtransplantaties uitgevoerd. De laatste jaren is het aantal orgaantransplantaties, door een tekort aan donor organen, niet gestegen. De wachtlijsten voor een orgaantransplantatie worden daardoor steeds langer. Hierdoor is er steeds meer aandacht voor de levende donor.
Er bestaan drie types orgaandonoren:
- de levende donor: orgaan van een levende persoon die in goede gezondheid verkeert. De organen die in aanmerking komen zijn: beenmerg, nieren, huid, deel van de lever
- de hersendode donor: orgaan van een hersendode persoon (dit wil zeggen dat zijn hersenen definitief en onherroepelijk beschadigd zijn, maar de voornaamste functies worden kunstmatig in stand gehouden). De organen die hiervoor in aanmerking komen zijn: hart, longen, pancreas, milt, lever, nieren en hoornvlies
- de non-heartbeating-donor: orgaan van een persoon die het slachtoffer werd van een onherroepelijke hartstilstand die de hersenen, maar niet de andere organen beschadigd heeft. Dit gaat om beperkte gevallen die hoofdzakelijk betrekking hebben op nierdonatie.
Afstoting
De grootste vrees van patiënten met een donororgaan is dat hun eigen immuunsysteem het donororgaan vroegtijdig afstoot. Om deze afstoting te vermijden, krijgen de patiënten geneesmiddelen die de immuunrespons onderdrukken en afstoting voorkomen. Deze behandeling bestaat gewoonlijk uit een combinatie van verschillende geneesmiddelen en moet voor heel het leven gevolgd worden.
De afstoting van de donornier door het immuunsysteem van de patiënt kan ertoe leiden dat het orgaan verloren gaat en dat opnieuw dialyse nodig is. Voor patiënten die een hart-, long- of levertransplantatie ondergingen, betekent het verlies van het donororgaan een onmiddellijk gevaar voor hun leven.
Door gebruik van een combinatie van geneesmiddelen treedt er na een niertransplantatie bij slechts 20% van de gevallen een een afstotingsreactie op. De vijfjaars patiëntoverleving bij niertransplantaties is gestegen tot meer dan 80% en de vijfjaars orgaanoverleving is ruim 70%. Ook het resultaat van gecombineerde nier-, pancreas-, hart-, long- en levertransplantatie is de laatste jaren enorm verbeterd.
Hoewel de gebruikte geneesmiddelen doeltreffend zijn om de kans op afstoting te verminderen of afstoting te voorkomen, kunnen zij ook aanleiding geven tot problemen. Sommige geneesmiddelen die de immuunrespons onderdrukken, kunnen schadelijk zijn voor de nieren of andere organen of voor de algemene werking van verschillende systemen. Deze geneesmiddelen kunnen de patiënt ook gevoeliger maken voor infecties. Dit betekent nog een extra uitdaging voor de farmaceutische industrie.
Behandeling ter voorkoming van afstotingsreacties
Ter voorkoming van afstotingreacties krijgen patiënten na een transplantatie een combinatie van immunosuppressieve middelen, middelen die het immuunsysteem onderdrukken, voorgeschreven.
Aanvullende informatie
Roche streeft er voortdurend naar om transplantaties veiliger te maken en de levenskwaliteit van patiënten die een transplantatie ondergingen, te verbeteren.
In juli 1998 heeft Roche de oprichting bekendgemaakt van de Roche Stichting voor Onderzoek over Orgaantransplantatie (ROTRF). Roche heeft voor de eerste vijf jaar een budget van 25 miljoen Zwitserse frank ter beschikking gesteld van deze nieuwe stichting zonder winstoogmerk. Onlangs werd deze periode met drie jaar verlengd.
Informatie over wachtlijsten/aantal donaties is te vinden op: www.transplantatiestichting.nl