Personalised Healthcare: beste antwoord op sekseverschillen in de medische wetenschap

Personalised Healthcare: beste antwoord op sekseverschillen in de medische wetenschap

 

Het is een sluimerende discussie die met regelmaat fel oplaait: in de medische wetenschap zou te weinig oog zijn voor sekseverschillen, vooral als het gaat om het testen en ontwikkelen van medicijnen. Daarvoor worden nog (te) vaak jonge, gezonde mannen ingezet, is de teneur. Een artikel in de Volkskrant eind vorig jaar (Bent u een vrouw? Pech gehad! U ontvangt veel slechtere zorg, red.) gaf nieuwe brandstof aan dit debat. Roche stelde daarop zichzelf de vraag of dit beeld klopt? Medisch directeur Monique op te Berg van Roche geeft antwoord.

In het Volkskrant-artikel komen verschillende specialisten en mensen uit de medische wereld aan het woord, onder wie reumatoloog Irene van der Horst-Bruinsma van het Vumc. Zij onderzocht het verschil in effect van reumaremmers tussen mannen en vrouwen bij de ziekte van Bechterew. Hoewel ze beseft dat die ziekte (3x) vaker voorkomt bij mannen dan bij vrouwen, en dit logischerwijs terug te zien is in de onderzoekspopulaties, spreekt ze van gemakzucht. Farmaceuten doen volgens haar te weinig om vrouwen in onderzoeken te betrekken. ‘Er is bij hen vaak de gedachte: joh, het zal wel meevallen. Er zijn nu eenmaal denkbeelden die zo stevig verankerd zijn dat je ze lastig omver krijgt’, citeert de krant haar. Over de onwil bij medicijnfabrikanten om data uit studies te combineren zegt Horst-Bruinsma: ‘de vlam slaat maar niet in de pan’.

Ze krijgt in het artikel bijval van de Alliantie Gender en Gezondheid, dat in 2012 twaalf miljoen euro kreeg van VWS om onderzoek te doen naar genderongelijkheid in de medische wetenschap. Hun conclusie: ‘Eigenlijk zijn alle spelers de afgelopen vijf jaar in beweging gekomen, behalve de farmaceutische industrie.’

Lichte verbazing

Monique op ten Berg, medisch directeur bij Roche, reageert met lichte verbazing op het artikel. Natuurlijk kent ze discussie over sekseverschillen in de medische wetenschap. En natuurlijk zit daar een kern van waarheid in. Maar ze weet ook dat bij misstanden in de medische wereld farmaceuten al snel de Zwarte Piet krijgen toegespeeld. Daarbij speelt hier nog wat anders: het Volkskrant-artikel zoemt in op hart- en vaatziekten en reumatische aandoeningen. In de oncologie, en meer specifiek bij Roche, lijkt er geen sprake te zijn van een gendergap als het om het testen en ontwikkelen van medicijnen gaat, stelt Op ten Berg. Ze heeft bij de afdeling Clinical Datamanagement de gegevens van 600 studies van de afgelopen tien jaar opgevraagd. “Daaruit blijkt dat in die periode 97.500 mensen zijn getest en onderzocht, in alle voorkomende onderzoeksfases. Van die bijna honderdduizend mensen zijn er 52.000 vrouw. Dat is dus meer dan helft.”

Logische verklaring

Daar is een logische verklaring voor, erkent Op ten Berg. De grote registratiestudies moeten een weerspiegeling zijn van de werkelijkheid, de ene ziekte komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen en vice versa of is zelfs uniek voor een gendersoort; zo doet Roche veel onderzoek naar kankersoorten die alleen bij vrouwen voorkomen. Denk aan baarmoederhals-, eierstok- en borstkanker.” Maar net zo goed naar prostaatkanker dat alleen bij mannen voorkomt. Evengoed; het verwijt ‘gemakzucht’ komt haar juist wat gemakkelijk voor. “Of een ziekte nu vaker, evenveel of minder bij mannen of vrouwen voorkomt: om een medicijn te mogen registeren moet je als farmaceut voldoen aan de regelgeving en voorschriften van de EMA (Medicines Agency). Het spreekt voor zich dat alle onze onderzoeken aan die normen voldoen.” European Voor fase 1 onderzoek, waarbij het geneesmiddel voor het eerst getest wordt in de mens en waar uitsluitend de veiligheid getest wordt moet het onderzoek plaatsvinden in een homogene populatie (lees: gezonde mannen tussen de 20-45 jaar). “Die hebben nu eenmaal minder last van schommelingen in hun hormoonhuishouding, waardoor de uitkomsten als ‘zuiverder’ worden gezien”, zegt Op ten Berg. Overigens worden in de oncologie wel patiënten (mannen en vrouwen) in fase 1 studies onderzocht.

Zorg op maat als overbrugging van het gendergap

Een van de speerpunten in het beleid van Roche is Zorg op Maat, ofwel Personalised Healthcare. Deze aanpak zorgt ervoor dat het debat over sekseverschillen eigenlijk steeds minder relevant wordt, in de ogen van Op ten Berg. “Zorg op maat staat voor behandeling en medicatie op basis van persoonlijke eigenschappen en profielen, niet zozeer of je een man of vrouw bent. Denk aan biomarkers als gewicht, leeftijd, bloed, urine en genetisch materiaal, maar ook of je een snel of langzaam metabolisme hebt. Alles draait om het zoeken naar aanwijzingen die ons vertellen of een behandeling aanslaat.”

Partnerships

Dankzij moderne technologieën als datacollectie en dna-profilering ligt de tijd van one shot for all “ver achter ons”, stelt Op ten Berg. “Roche heeft wereldwijd 150 partnerships met allerlei bedrijven, variërend van kleine biotech-bedrijfjes tot partijen die groot zijn in big data. Daarnaast werken we samen met academische centra en tal van medische specialisten. Data van al deze partijen geven ons een steeds nauwkeuriger inzicht in hoe bepaalde tumoren groeien en reageren op behandelingen.” Een goed voorbeeld hiervan is de DRUP-studie, een unieke samenwerking tussen 17 ziekenhuizen en onder meer Roche (naast andere farmabedrijven). Deze studie biedt uitbehandelde patiënten toegang tot geneesmiddelen, die niet specifiek voor hun kankersoort zijn geregistreerd. Deze persoonlijke aanpak levert mogelijk winst op voor patiënten voor wie nu geen behandeloptie meer bestaat, ongeacht ze man of vrouw zijn.