Toekomstbestendige zorg: meervoudig kijken én heldere keuzes maken zijn essentieel

 Je zit één dag in het kabinetsberaad en je mag het geld van de dividendbelasting investeren in de zorg. Hoe doe je dat? Bart Berden stelt de vraag. Hij is voorzitter van het bestuur van het  Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis (ETZ) en te gast bij Roche. Vanwege een aanstelling bij TIAS business school als bijzonder hoogleraar organisatie-ontwikkeling in het ziekenhuis, kijkt hij ook op macroschaal naar de zorg. Zijn vraag is een ‘spot on’ binnenkomer, want we krijgen direct drie totaal verschillende antwoorden. Investeren om meer medewerkers aan te trekken in de zorg, is de eerste, want de arbeidsmarkt is een groot probleem. Een andere suggestie is om te investeren in professionalisering en versterken van patiëntenorganisaties. Een derde adviseert om geld te steken in preventie. Verstandig, zegt Berden. Om nuchter toe te voegen: “Daar plukken we de vruchten van over twintig of dertig jaar.”

In luttele minuten is duidelijk: de problematiek van toekomstbestendige zorg vraagt om meervoudig kijken. Er zijn veel onderwerpen op de agenda. Hoe verschuiven we de aandacht van ziek zijn naar gezondheid en preventie? Hoe houdbaar is de zorg op lange termijn, qua financiering? Kunnen we de ‘door patiënten ervaren’ zorgkwaliteit verbeteren? Hoe geven we de betrokkenheid van de burgers vorm?  Tja, je zult maar bestuurder in de zorg zijn, er liggen serieuze vraagstukken die om antwoorden vragen. Bij het beantwoorden van deze vragen is de complexiteit van de context steeds een aandachtspunt. De zorg is duur en kan verbeterd worden. In essentie zijn er drie bewegingen met heldere keuzes daarbij belangrijk: voorkomen van dure zorg, verplaatsen van zorg naar dichtbij en het benutten van slimme ICT en technologie.

Voorkomen van dure zorg

Berden noemt als voorbeeld het belang van de omgeving. Er zitten negen levensjaren verschil tussen hoger opgeleiden en praktisch geschoolden. Er zijn experimenten geweest waarbij opgroeiende kinderen met ADHD voortaan samen ontbijten én warme maaltijden gebruikten op school. Hierdoor verdween de helft van de ADHD-symptomen! En wat nog mooier is: via de kinderen verbeterden ook de voedingsgewoonten bij de ouders. De mogelijkheden van preventie zijn nog lang niet helemaal benut. In het ziekenhuis bepleit Berden om kritisch te kijken naar de end of life behandelingen: “Waar het geen zin heeft, moeten we geen zorg geven.” Als een patiënt in behandeling geen mogelijkheden heeft om in de resterende levensfase kwaliteit van leven te ervaren, kiest een patiënt er in toenemende mate voor om níet behandeld te worden. Intensivisten en patiënten zitten daarbij vaak op een lijn, maar familieleden vormen geregeld een obstakel. In het ETZ zijn productie en beloning niet meer aan elkaar gekoppeld. Het ziekenhuis loopt voorop als het gaat om gedeelde besluitvorming. 

Verplaatsen van zorg naar dichtbij

De zorg is een vanzelfsprekend systeem geworden, met 1e, 2e en 3e lijn. Voor patiënten en naasten is het niet zelden een doolhof. Als we zorg dichtbij mensen organiseren, denken we meer in resultaten voor de patiënt dan in kosten. En het sluit goed aan bij wat patiënten willen.  Ook de mogelijkheden van ICT benutten kan op veel manieren voordeel opleveren. Oplossingen liggen in beter gebruik van data, meer uitwisselen. Technologie kan helpen om zorg naar dichtbij te organiseren, denk aan beeldbellen. 

Tastbare resultaten door samenwerken

Berden gelooft in de intrinsieke motivatie van medewerkers die werken in de zorg en wil meer sturen op vertrouwen dan op controle. Hij haalt een psychologisch experiment aan waarbij geld werd gekoppeld aan het geven van hulp. Als honderd mensen persoonlijk werd gevraagd om hulp te bieden, dan werkten veel mensen mee. Als aan iemand uit een even grote groep werd gevraagd voor 1 dollar die handeling te verrichten, waren er veel minder vrijwilligers. Gekeken werd hoeveel dollar nodig was om de groep net zo groot te maken als bij de intrinsiek gemotiveerden. Dat was vijf dollar! Waarmee Berden wil aangeven: vertrouwen is een groot goed. Waardeer en versterk de intrinsieke motivatie. Steeds komt in zijn verhaal terug dat de werkelijkheid érg complex is. Zo is er de vraag van consumentenorganisaties om transparantie over de kosten. Een patiënt weet nu niet wat een handeling in een ziekenhuis kost. “Als ik tegemoet wil komen aan die vraag, heb ik de helft van de medewerkers nodig voor administratie”, zegt Berden. “Altijd en overal duidelijkheid bieden over prijzen? Doomed to fail! Ik geloof niet in Grand Design- oplossingen en systeemwijzigingen”, zegt Bart Berden, “wel in écht samenwerken en tastbare resultaten.” Daar kan gastheer Guido van den Boom, director Access en Business Development bij Roche, zich helemaal in vinden.