Value based healthcare goed toepassen vergt moed

De zorg in Nederland is meer gericht op volume dan op waarde. Artsen worden meestal betaald voor handelingen, zoals consulten en operaties. En niet voor slimme preventie-acties die vóórkomen dat iemand zorg nodig heeft. Ieder jaar dat kosten voor de zorg stijgen, is duidelijk dat het anders moet.

Waarde gedreven zorg

Voor een toekomstbestendig zorgmodel is het slimmer om te kijken naar de waarde van de zorg voor patiënten (value based healthcare). Professor Fred van Eenennaam is de man die deze zienswijze introduceerde in Nederland. Hij is al twaalf jaar een ware missionaris van het denken over waarde gedreven zorg. “Betalingen gebaseerd op goede patiëntuitkomsten, daar moet je vier principes voor toepassen”, zegt Van Eenennaam. En voegt hij er direct aan toe: “Die principes moet je tegelijkertijd toepassen…” Aan zijn gezichtsexpressie is te zien, dáár zit de crux, dat valt niet mee.

Patiëntwaarde

Principe 1 is waarde creëren voor de patiënt. “Het klinkt zo logisch, maar er zijn heel goede afspraken nodig. Bij waarde gedreven zorg spelen de ervaringen van patiënten dé centrale rol. Een patiënt geeft zijn ervaringen met de structuur en het proces van de zorg. En ook zijn oordeel over de uitkomsten, zeg maar: de kwaliteit van leven, en bijvoorbeeld pijn of vermoeidheid. Zo eenvoudig als het klinkt, zo moeilijk is het. Van Eenennaam, ironisch: “Ik ben goed in statistiek, dus ik kan alles bewijzen in de zorg… maar het gaat écht om de waarde voor de patiënt, door de patiënt zelf aangegeven.” Principe 2 is dus het meten van uitkomsten.

Leren

Principe 3 is teamwork gericht op de patiënt. Van Eenennaam: “We zijn van nature niet opgeleid om multidisciplinair te werken, dat kost energie. Een groep professionals samen is nog geen team.” Principe 4 is vormgeven aan betekenisvolle variatie. Er is immers géén enkel protocol dat precies passend is bij de individuele patiënt. “Het is belangrijk om een onderscheid te maken tussen de onzinnige variatie en de betekenisvolle variatie”, zegt Fred van Eenennaam. “Dat betekent: leren, leren en nog eens leren. Het is gewoon hard werk!”

Eén taal

Voor veel situaties zijn gelukkig al goede standaarden. De aanhangers van waarde gedreven zorg zijn ervan overtuigd: als de zorgverleners zich éérst richten op de uitkomsten volgen de positieve effecten op de kosten vanzelf. “Maar we trekken nu vaak aan verschillende kanten van het touw. Zo zijn er bijvoorbeeld taalproblemen. Want een verzekeraar verstaat vaak iets anders onder ‘kosten’ dan een ziekenhuis. Er is moed nodig om de waarde centraal te gaan zetten, dat is de centrale boodschap. Zorgverzekeraars kunnen gaan werken met bundels, voor behandeltrajecten rond een aandoening binnen de hele zorgketen. Het is belangrijk dat alle partijen aan dezelfde kant van het touw trekken.”

Hele zorgcyclus

“Waarde gedreven zorg vraagt een andere manier van kijken, meer veelomvattend kijken”, zegt Wendy Maas, manager value-based healthcare bij Roche. “Betrokken partijen moeten elkaar vertrouwen.” Roche ziet waarde gedreven zorg als een enorme stimulans om de zorg belangrijk te verbeteren. De volumeprikkel die nu nog zo dominant is in de zorg, staat het denken in waarde enorm in de weg. Duidelijk is ook dat het veel verder gaat dan alleen denken aan een medicijn, nee, het gaat om kijken naar de hele zorgcyclus. Tijdens de Roche Talk worden de deelnemers verleid om in de schoenen te gaan staan van patiënten, farmabedrijven, artsen en verzekeraars. Dat leverde boeiende vragen op. De patiënten formuleerden een even eenvoudige als prangende vraag: “Het idee van waarde gedreven zorg spreekt aan. Maar wáár kan ik de beste zorg krijgen?”  Bij een brede toepassing van value based healthcare zal dát hoe dan ook duidelijk worden.